|
فصل
پنجم
تحقيقات
باستان
شناسي
هيات
اعزامي
از
سازمان
ميراث
فرهنگي
كشور (
پژوهشكده
باستان
شناسي )
بعد از
چهار فصل
آزمايشات
باستان
شناسي در
كارگاههاي
شمالي –
جنوبي –
شرقي تپه
هگمتانه
بالاخره
در
پنجمين
فصل كاوش
در
تابستان 1373
در
كارگاه
مركزي
قرين
موفقيت
شده و
آثاري از
شهر
باستاني
كشف شد .
عمليات
آزمايش
در
كارگاه
مركزي در
تابستان 1362
در
ترانشه AP44
به ابعاد 10*10
متر آغاز
گرديدولي
در
تابستان
1363 آثار
ديوارهاي
يك معبر
در عمق 5-3
متري
شناسايي
شد و سپس
در سال 1367 با
حفاري
ترانشه
هاي
جانبي AQ43-44
و AP 43
شواهد
بيشتري
از وجود
معبر
باستاني
مشاهده
شد معبر
مكشوفه
در جهت
شمال
شرقي –
جنوب
غربي
قرارداشت
ديوارهاي
آن بر روي
فو
ندانسيوني
به قطر 160
سانتي
متر و يا
آجرهايي
به ابعاد
7*36*36 سانتي
متربنا
شده قسمت
تحتاني
ديوارها
نيز با
آجرهايي
به ابعاد
7*37*37 سانتي
متر و بر
روي آن
بقيه
ديوار با
خشتهايي
به ابعاد
12*45*45 و 12*47*47
سانتي
متر
احداث
شده عرض
معبر 5/3 متر
و
ديوارها
به قطر 130
سانتي
متر است .
از معبر
مكشوفه
چهار
مدخل كشف
شد كه به
فضاهاي
معماري
پشت آن
راه داشت . مدخلها
دقيقا"
روبروي
هم
نبودند
نصف يكي
مقابل
نصف درب
ديگري
بود به
عبارت
ديگر به
نظر مي
رسد كه
سازندگان
خانه هاي مذكور
سعي
كرده اند
فقط لنگه
دربهاي
متحرك
دور از هم
و ثابت
روبروي
هم باشند . اين
امر از
آنجا ناشي
مي
شد كه
معماران
در نظر
داشته
اند كه
افراد
هنگام
خروج
نتوانند
درون
خانه ها
همديگر
را نظاره
كنند . يك
روزنه
مستطيل
شكل به
فاصله 80
سانتي
متر سمت
چپ و درست
همسطح
مدخلها
در درون
ديوار
آجري
احداث
شده بود
روزنه ها
به ابعاد
130*18*30 سانتي
متر بود و
فضاي
معبر را
به درون
اطاق
با
پيشخوان
ارتباط
مي داد. بررسيها
بر روي
كاربرد
اين
روزنه ها نشان
داد
كه
به
احتمال
زياد
آنها
((
گربه رو ))
مي باشد .
در
تابستان سال
1373
حفاري به
قسمتهاي
شمالي و
جنوبي
كارگاه
مركزي
گسترش
يافت تا
بتوان به
وضعيت
كامل
آثار
معماري
مكشوفه
پي برد .
در
فاصله 35
متري
جنوب
معبر اول
و در
ترانشه AQ47
دومين
معبر از
زير خاك
بيرون
آمد
بقاياي
معبر
مكشوفه
نشان داد
كه هر دو
معبر
موازي هم
و در جهت
شمال
شرقي – جنوب
غربي احداث
شده
اند . در
فاصله
معابر
مكشوفه
كه حدود 35
متر بود
خانه
هايي دردو
رديف
موازي
هم
و
پشت
به
همديگر
احداث
شده
هر
خانه به
شكل
مربع
و
داراي
ابعاد
5/17*5/17 متر است .
خانه ها
داراي يك
مدل مشخص
و روشن
است .
فضاهاي
معماري
درون
خانه ها
داراي سه
رديف مي
باشند .
ابتدا يك
پيشخوان
در جلو
مدخل و
سپس يك
حياط
مستطيل
شكل در
انتهاي
آن ( 80/4* 9 متر )
قرار
دارد.
در
دو رديف
اطراف
آنها شش
اطاق (
هر رديف سه
اطاق
) احداث
شده كه از
حياط يا
پيشخوان
به آنها
راه دارد
(
4*15/4-15/4*50/2*5/14 متر ) ادامه
بررسي
و
تحقيق
بر
روي
يافته
هاي معماري
نشان داد
كه احداث
خانه
هاي مذكور
به
صورت
تكراري
كنار هم
نبوده
بلكه
به
حالت چرخشي
و
با
زاويه 180
درجه
انجام
گرفته
است
. اين
نتيجه
گيري در
هنگام
برداشت
از
وجود
اختلاف
بين
وضعيت و
قطر
ديوارهاي
حد فاصل
اطاقهاي
جانبي
پيشخوان
صورت
پذيرفت .
به عبارت
ديگر در
حد فاصل
اطاقهاي
جانبي دو
نوع
ديوار
ديده مي
شد كه يكي
ساده و به
قطر 30/1 و
ديگري به
قطر 3 متر
كه به
وسيله
دالان
كوچكي (
80/1*2
متر
)
به
اطاق
ديگر
راه
مي
يافت . فقط
در
صورت
چرخانيدن
180
درجه
نقشه
خانه ها
ديوارهاي
هم
اندازه
و
هم
شكل
در كنار
هم
يا
دور
از
هم
قرار
مي
گيرد . وضعي
كه در
نقشه باستاني
شهر
مكشوفه
به
وضوح
ديده
مي
شود.
بدنه
ديوار
حياطها
داراي
چندين
لايه گچ
اندود
بود . وجود
چنين
لايه هاي
اندود
نشانگر
مرمت
متعدد و
استفاده
مكرر
از
خانه
ها مذكور
است
بر
روي يكي
از لايه
ها زيرين
اندود
آثار
نقاشي با
استفاده
از رنگ گل
اخرا
ديده
مي شد. هر
چند نوع
نقوش به
طور كامل
مشخص نشد
ولي آثار
يك نقش به
صورت دايره
بزرگ
گل
اخرايي قابل
تشخيص
بود.
وجود
نقاشي
برروي
ديوارهاي
حياط و
اطاقها
نشان مي
داد كه
ديوارهاي
خانه
يا
حداقل
بعضي
از
اطاقها و
حياط
نقاشي
شده
است
. هر
چند در
حياط و
در
بعضي
اطاقها
آثار
تاقچه
ديده مي
شد ولي به
نظر نمي
رسد كه
تاقچه ها
در درون
خشتهاي ديوار
در
اطاق
مستطيل
شكل
به
صورت
نامنظم
كنده شده
است . وجود
قطعاتي
از ته
ستونهاي
سنگي در
مدخلها و
حياط و
نيز اجاق
در روي كف
حياط
نشان
ديگري از
استفاده
مكرر
بناهاي
مكشوفه
در ادوار
تاريخي
و
مخصوصا"
در
دوره
اسلامي
مي
باشد .
وقتي
حفاري به
محوطه
شمالي
معبر اول
گسترش
يافت . مجددا"
آثار
معماري
مشابه
كشف شد.
در
اين
محوطه
نيز آثار
معماري
دو خانه
مشابه
خانه هاي جنوب
معبر
اول
از
زير
خاك خارج
گرديد
: بررسي
كلي آثار
معماري
مكشوفه
در
كارگاه
مركزي
و
كشف سيستم
معماري
آن بر هيات
مسلم
گرديد كه
خوشبختانه
عليرغم
تخريب
شديدي
كه در
تمام سطح
تپه
هگمتانه
با
احداث
مستحدثات
، حفر
چاههاي
فراوان ،
خاكبرداريهاي
غير علمي
به عمل
آمده
هنوز
آثار يك
شهر
باستاني
در عمق 5-2
متري تا
اندازه
اي سالم
باقي
مانده
است
.
با
اين
ترتيب افق
و
تصوير
تازه
و
روشني
براي
اولين
بار زير
گودالها
و پستي
و
بلنديهاي
تپه
هگمتانه
از
وضعيت
آثار
باستاني
بر
هيات
باستان
شناسي ايران
گشوده
شد.
اكنون
پس
از
نااميديهاي
اولين
روزهاي
ورود
هيات به
خاطر
تخريب
شديد تپه
هگمتانه
اميد
بيافتن
شهر
باستاني
و گمشده ((
هگمتانه ))
در دل باستان
شناسان
ايراني
افزونتر
مي شود . اولين
اثر اين
شهر در
عمق 5-2 متري
كارگاه
مركزي با
كشف
اولين
معبر شهر
و فضاهاي
معماري اطراف
آن نمود
پيدا مي
كند . اكنون
هيات
اعزامي بر
آن
مي
شود كه
عمليات
كاوش خود
را در
چارچوب
سيستم
معماري
شهر
باستاني
ضمن
ارائه
نقشه
باستاني
شهر ، در
زمان ،
بودجه
و نيز در
استفاده
از نيروي
انساني
صرفه
جويي
كامل شود
علاوه بر اين
مهمترين
دست آورد
كشف سيستم
معماري
شهر
باستاني
و
پي گيري
آن با
انجام
گمانه
زني ها اين
خواهد
بود كه
قسمت
اعظم شهر
باستاني
در زير
خاك براي
آيندگان
محفوظ
باقي
بماند .
در
راستاي
سيستم
معماري
شهر
باستاني
مكشوفه
گمانه
زنيهاي
آزمايشي
جهت پيدا
كردن
معابر
ديگر در
جهت شمال
كارگاه
مركزي
آغاز
گرديد ،
ترانشه AQ38
به فاصله 35
متري و
AQ35 به
فاصله 70
متري
مورد
خاكبرداري
قرار
گرفت .
معابر
سوم و
چهارم در
اين
گمانه
هاي
آزمايشي
از
زيرخاك
نمايان
شدند و
معلوم شد
سيستم
معماري
شهر به
طرف شمال
تپه
هگمتانه
ادامه مي
يابد . جستجو
جهت پيدا
كردن
معبر
شماره 5 در
جهت جنوب
آغاز
گرديد
متاسفانه
به دليل
وجود
گودال
بزرگ
ناشي از
حفاري
غير علمي
در اين
محدوده
امكان
نداد تا
گمانه اي
در
راستاي
گمانه اي
شمالي
زده شود
به همين
جهت
گمانه AV48
به فاصله 35
متري و در
سمت شرقي
كارگاه
مركزي
انتخاب
شد . نتيجه
كشف آثار
ديوارهاي
اطاقها
بود به
همين جهت
با حفر
گمانه AW47
(
5/17 متري )
معبر
پنجم
مشخص شد.
در
نتيجه
روشن شد
كه معبر
پنجم
نه
در
فاصله 35
متري
بلكه در
فاصله 5/17
متري
قراردارد
. هنوز علت
تغيير
سيستم
درجهت
جنوب
مشخص
نيست ولي
به نظر مي
رسد كه در
حد فاصل
معبر
دوم
و
پنجم
كه
به
فاصله
5/17 متري
همديگر
ساخته
شده فقط
يك رديف
خانه هاي 5/17*
5/17 متري
احداث
شده . (
ادامه
حفاري در
جهت
شمال
در
آينده
علت
تغيير
سيستم
معماري
در
اين
محدوده
را روشن
خواهد
نمود) .
|
