موقعيت جغرافيايي استان همدان
استان همدان با 19445 كيلومتر مربع مساحت از استان‌هاي غربي كشور است و 19/1 درصد ازكل كشور را شامل مي‌شود 
از نظر جغرافيايي , بين مدارهاي 59 دقيقه و 33 درجه تا 49 دقيقه و 35 درجه عرض شمالي ، و 34 دقيقه و 47 درجه تا 36 دقيقه و 49 درجه طول شرقي از نصف‌النهار گرينويچ قرار گرفته است
مرزهاي آن از شمال به استان زنجان ، از جنوب به استان لرستان ، از شرق به استان مركزي و از غرب به استان‌هاي كرمانشاه و كردستان محدود مي‌شود 
موقعيت جغرافيايي شهرستان همدان
اين استان , منطقه‌اي است به طور عمده كوهستاني كه جزء پيشكوه‌هاي داخلي زاگرس محسوب مي‌گردد و شهرستان همدان در طول دره‌ي وسيعي كه از دو طرف با كوه‌هاي بلند و ارتفاعات الوند محصور است و با 5/53 كيلومترمربع مساحت ، دربخش مياني استان واقع شده است 
اين شهرستان از شمال به رزن و كبودرآهنگ ، از جنوب به ملاير و تويسركان و از مشرق به ساوه و اراك و از مغرب به شهرستان بهار محدود مي‌شود مركز آن شهر همدان است
ارتفاع اين شهر از سطح دريا , حدود ( 1813 ) متر مي‌باشد همدان از اين جهت , از شهرهاي مرتفع محسوب مي‌گردد 
كوه‌هاي استان همدان
كوه‌هاي استان همدان در تقسيم‌بندي كوه‌هاي ايران جزء رشته‌كوه‌هاي غربي و مركزي كشور است كه جهت آنها مانند كوه‌هاي مركزي از شمال‌غرب به جنوب‌شرق مي‌باشد و بيشتر ايام سال مستور از برف بوده و به همين علت , سرچشمه‌ي رودخانه‌ها و چشمه‌سارهاي فراوان مي‌باشد 
از مهم‌ترين ارتفاعات استان 
كوه الوند : فراروي شهر همدان , كوهستان منفردي از انشعابات شرقي زاگرس مركزي با عرصه‌اي به وسعت 1375 كيلومتر مربع , بزرگ‌ترين پديده‌ي خارايي از دوران چهارم زمين‌شناسي بر اثر نفوذ توده‌هاي آذرين در نهشته‌هاي بازمانده از دوران پيشين وجود يافته است 
اين رشته‌كوه در شمال‌غرب به كوه (خدابنده‌لو) سنندج و كوه چهل‌چشمه كردستان و از جنوب شرق به ارتفاعات راسوند و كوه وفس اراك متصل است 
خط‌الراس آن , حد طبيعي بين شهر همدان و تويسركان مي‌باشد و بلندترين قله‌ي آن موسوم به الوند در 18 كيلومتري جنوب شهر واقع و ارتفاع آن 3574 متر از سطح دريا است 
ديگر ارتفاعات استان
چنگ الماس : (2525 متر) شمال دهستان مهربان 
لشكر در : (2928 متر) جنوب شرق ملاير 
 كوه سفيد : (2475 متر) جنوب غرب ملاير 
 گرين / گرو : (3316 متر) جنوب نهاوند 
 قره‌داغ : (2365 متر) شمال كبودرآهنگ 
 آلمابلاغ : (2565 متر) حد فاصل اسدآباد و بهار 
 كمر زرد : (2165 متر) شمال نهاوند 
 كوه وفس : (2450 متر) شرق همدان 
 گليان : (2583 متر) جنوب تويسركان 
 خان گرمز ( 2868 متر ) غرب تويسركان 
 يزدجرد : (2487 متر) شمال نهاوند 
 سلسله جبال خرقان (بين دشت‌هاي رزن و بويين‌زهرا)
مرز طبيعي بين استان همدان , قزوين ، زنجان در گردنه‌ي آوج (3131 متر) مي‌باشد

رودهاي استان همدان
به طور كلي رودخانه‌هاي استان همدان از چشمه‌سارها و زهاب‌ها تغذيه مي‌شوند و معمولا در فصل تابستان همراه با افزايش دماي هوا و نياز بيشتر نباتات به آب (به استثناي گاماسياب و سيمينه‌رود) بقيه‌ي رودها , خشك و يا به پايين‌ترين حد آب‌دهي مي‌رسند عموماً هامونه و دشت‌هاي استان در بخش شمال‌شرق و شرق بلندي‌هاي الوند قرار گرفته‌اند 
مهم‌ترين رودهاي استان همدان
رود قره‌چاي (سياه‌رود) : از پيوستن آب‌هاي روان از دره‌هاي شمال الوند (رودك‌هاي خاكو ، الوسجرد , زربار ، برفجين ، سيمين ، همه‌كسي و جز اين‌ها ) تشكيل مي‌شود و در حدود شهر بهار به نام سيمينه‌رود است در عهد باستان , كتيبه‌هاي آشوري از حوزه‌ي رودك‌ها به عنوان "شانارته" و در متون اوستايي به اسم "زرمند" ياد كرده‌اند و در حدود كوريجان به نام "قره‌چاي يا قوريچاي" به سمت شرقي جريان يافته و با عبور از دشت‌هاي شرا و ساوه از استان همدان بيرون رفته و سرانجام به مثابه خشك‌رودي (در تابستان‌ها) به درياچه‌ي حوض سلطان قم مي‌ريزد 
رود قره‌سو : در سمت جنوب‌غربي به اسم گاماسياب و با عبور از دشت نهاوند و در پيوند با (شهاب‌رود) اسد‌آباد (قلقل‌رود) تويسركان به مثابه يكي از شاخه‌هاي اصلي رود كرخه , سرانجام به خليج‌فارس مي‌ريزد 
رود تلوار : اين رودخانه از ارتفاعات كوه سفيد در شمال استان سرچشمه مي‌گيرد و جزء شاخه‌هاي قزل‌اوزن مي‌باشد و سرانجام در ناحيه‌ي گيلان به نام سفيدرود معروف است و به درياي خزر مي‌ريزد 
رود سيمينه‌رود : از دره‌هاي غربي قله‌ي الوند سرچشمه مي‌گيرد بين (آرومند و روان) راه كرمانشاه را قطع مي‌كند و پس از مشروب ساختن اراضي صالح‌آباد و حسام‌آباد به رودخانه‌اي كه از گردنه‌ي اسدآباد جاري است , مي‌پيوندد و به طرف امزاجرد جاري مي‌گردد 
رود خاكو : از قله‌ي الوند سرچشمه مي‌گيرد و در روستاهاي مجاور امزاجرد به سيمينه‌رود منتهي مي‌شود 
رود دره مرادبيگ : از دامنه‌ي كوه الوند سرچشمه مي‌گيرد از وسط شهر مي‌گذرد. در اراضي گراچقا به رودخانه‌ي خاكو مي‌ريزد 
رود عباس‌آباد : از كوه‌هاي گنجنامه‌‌ي الوند سرچشمه مي‌گيرد پس از مشروب ساختن باغ‌هاي دره‌ي عباس‌آباد و ديگر باغ‌هاي غربي شهر ، سيلاب آن در اراضي گراچقا به رودخانه‌ي خاكو جاري مي‌شود 
رود گردنه‌ي اسدآباد : از گردنه‌ي مذكور سرچشمه مي‌گيرد و پس از گذشتن از كنار تاج‌آباد و اراضي گندم‌چين در اراضي بهادرآباد با رودخانه‌ي همه‌كسي , يكي مي‌شود و در اراضي حسام‌آباد به سيمينه‌رود مي‌پيوندد 
رود همه‌كسي : از گردنه‌ي همه‌كسي سرچشمه مي‌گيرد پس از مشروب ساختن روستاهاي همه‌كسي و چند دهكده‌ي ديگر به رودخانه‌ي گردنه‌ي اسدآباد منتهي مي‌شود 
ديگر رودخانه‌هاي همدان عبارتند از : ابوك ، ارزانفود ، وفرجين ، و رودهاي ديگري كه در حوزه‌ي شهرهاي تابعه‌ي استان جاري مي‌باشند