|
محور
تاريخي
شهر
همدان
شهر
همدان
مركز
استان
همدان ،
واقع در
دامنهي
الوند
كوه با
وسعت 3675
كيلومتر
مربع ،
نهاده بر
دشتي به
بلندي 1813
متر از
سطح دريا
، قدمت
جايگاه
كنوني آن
بر حسب
آثار
تمدنهاي
ماقبل
تاريخي
موجود در
منطقه ( از
هزاره
سوم ق . م )
چنان است
كه دست كم
بايستي
از حدود 5000
سال پيش
به نوعي
مسكون
شده باشد
رودكهاي
اَلوسُگرد
(دره
مرادبيگ)
و (زربار)عباسآباد
كه
امروزه
به
طور
سرپوشيده
از
ميانه و
كنارهي
غربي شهر
ميگذرند
در قديم
همچون
خندقي
طبيعي
دهدژ
نخستين
كاسيان
تپه
پيسا و
تپه
هگمتانه
را
در برميگرفته
است
برجستهترين
سيماهاي
جايگاه نگاري
(توپوگرافيك)
همدان ,
چهارتپه
است كه از
لحاظ
ريختشناسي
(موروفولوژيك)
تقريبا
يك قطاع
هلالي يا
همچون
چهار راس
ذوزنقهاي
باريك را
ميماند
كه اينك
قسمت
عمدهي
شهر
همدان را
در
برگرفته
، وتر
هلال يا
قاعدهي
طول
ذوزنقه
شكل
موازي با
الوند
كوه از
شمالغربي
به جنوبشرقي
امتداد
يافته است
آن تپهها
هم به
ترتيب از
شمالغربي
عبارتند
از :
1)
تپهي
پيسا : كهنترين
جايگاه
استقراري
و اصلا
شهر
باستاني
همدان
آنجا
بوده هم
اكنون
دهكدهي
حصار دزه
يعني
همان
دهدژ بر
آن قرار
گرفته
است رود
زربار كه
از درهي
گنجنامه
سرچشمه
ميگيرد
و امروزه
به نام
عباس
آباد
مشهور
است ، تپهي
پيسا را
دور ميزند
و دقيقا
به مثابه
خندق
طبيعي
پيرامون
دهدژ
باستاني
از ميان
دو بخش آن
تپه بزرگ
، كهندژ و
شهرستان
ميگذرد
و به
تالاب
سيمينهرود
(قرهچاي)
ميريزد
2)
تپهي
هگمتانه :
كه بسيار
مشهور
است به
فاصلهي
دو
كيلومتري
در شمالغربي
تپهي
پيساي
مذكور ،
قلاع و
قصور
دوران
مادي و
هخامنشي
در آن
مكان است
و امروزه
تحت
حفاري
علمي
قرار
گرفته ،
رود
اَلوسُگرد
كه از دره
مرادبيگ (الوسجرد/
ولاشگرد
قديم)
سرچشمه
ميگيرد
، درست هم
به مانند
آنچه در
مورد تپهي
پيسا
گفته شد ،
تپهي
هگمتانه
را دور ميزند
و دقيقا
به مثابه
خندق
طبيعي
پيرامون
ارگ
باستاني
در واقع
از ميانهي
دو تپهي
هگمتانه
و مصلا ميگذرد
و به همان
تالاب
سيمينهرود
(قرهچاي)
ميپيوندد
3)
تپهي
مصلا : در
نقطهي
راس شمالشرقي
هلال
مزبور ،
واقع در
سمت راست
رود
اَلوسُگرد
كه در سمت
چپ آن تپهي
هگمتانه
قرار
گرفته و
يك تپهي
طبيعي
صخرهاي
به بلندي 80
متر است
كه تا عهد
اخير ,
بقاياي
قلعهاي
مخروبه (توسط
آقامحمدخان
قاجار) و
برجهاي
ديدهباني
بر بالاي
آن وجود
داشت و
حدسهاي
چندي را
از طرف
باستانشناسان
موجب شده
است : يك
اين كه
ارگ مادي
موصوف
هرودت كه
ديااكو
ساخته بر
روي آن
قرار
داشته ،
يعني كاخ
هگمتانه
آنجا
بوده ،
چون ته
ستونها
و پايه
ستونهاي
چندي در
دامنهي
آن پيدا
شده ، دوم
اين كه
معبد
آناهيتاي
مشهور
همدان بر
روي آن
قرار
داشته ،
زيرا اسم
مصلا (نمازگاه)
خود ممكن
است بدين
منظور
باشد و
سوم اين
كه
بقاياي
قلعهي
مستطيل
شكل و برجهاي
روي تپه ,
همانا از
عهد
پارتي (حدود
قرن يكم
ميلادي)
بوده و
ظاهرا
اين فرض
بر حسب
قرائن
موجود به
حقيقت
نزديك
باشد
4)
تپهي
سنگشير :
به فاصلهي
يك
كيلومتري
از تپهي
مصلا و در
نقطهي
جنوبشرقي
شهر ، كه
گورستان
پارتي
توسط
دكتر
آذرنوش
در آنجا
كشف شده ،
بر بالاي
آن تنديس
شير سنگي
قرار
دارد كه
قدما
آنجا را
محلهي
دروازهي
شيران ميگفتند
و دروازهي
شرقي شهر
بر
شاهراه
خراسان
در آنجا
مشهور به
بابالاسد
بوده است
از سمت
شرقي تپهي
سنگشير
نيز رود (خاكو)
تقريبا
به مانند
آنچه در
مورد دو
تپهي
ديگر
گفته شد ،
آن را دور
ميزد و
البته با
فاصله
زيادتري
از تپهي
مصلا
سرانجام
به همان
تالاب
سيمينهرود
ميپيوندند
|
