وجه تسميه

 همدان/Hamadan در گويش امروزي ، و در فارسي نوين و عربي كهن (( همذان /Hamazan)) و در فارسي ميانه ) اهمدان/.Ahmadan (   يا پهلوي (( اهمتان/ Ahmatan)) از صورت مادي ( فارسي ) باستان )) هنگمتانه / هگمتانه ))  متداول شده ، و تلفظ آن در اكدي ( a,ga,ma,ta,nu)در عيلامي (ag-ma-da-na ) در يوناني Ekbatana/Agbatana) ) در سرياني  (Ahmedan)در آرامي (Ahmeta)در عبريAhmeta/Akhmeta)) در هفتاديAmadam)) و در ارمنيAhmatan)) بوده است كلمه مادي كهن
 ((هنگمتانه/Ha(n)gamatana)) را كه در پشت نوشته‌هاي فارسي باستان آمده به معناي (شهر گردآمدگان) ((محل اجتماع)) دانسته اند ،  با توجه به گفته‌هاي هرودوت اتحاديه قبايل (ماد) در آنجا تشكيل شد, بسا كه كلمه اوستايي ((Hanjamana (= مجمع عشيرتي ) قابل مقايسه باشد. ليكن معناي (( محل اجتماع )) صرف از براي كلمه (( هنگمتان )) اصولا درست نباشد ، توجيهات لغوي كنتKent/ كه آنرا نظر به جزءgamata))  )) (رفته)  از ريش ((gam)(رفتن) مركب با پيشوند ( (Ha-وجهي از))  ((ham(= با هم ، مع/togehter )-  withو پسوند وصفي(na) ياد كرده اساسي ندارد و غير محقق  است .

توجيه واقعي در تسميه  ((هنگمتانه)) آن است كه A.Poebel عيلامشناس اظهار نموده ، بدين  صورت كه )) ((Hal.Mata.na به معناي (( دژ مادها )) بوده ، زيرا كه تعبير عيلامي آن به صورت(Hal.Mata.na) همانا به معناي (( سرزمين مادان )) مي‌باشد, چرا كه مي دانيم اغلب نامزندها(Ethnonym)  به پايتخت آنها اطلاق مي شود ، صورت نامجاي  (Toponym) پذيرد.

بدين صورت ، كلمه مادي (( هنگمتان/Hangmatana )) مركب از اسم جمع ).hang ( ا)-انجمن ) و اسم قوم (( مادان ))(Mata+na)  ، مي باشد. اگر در جزء اول با (( هنجمنه/hanjamana )) اوستايي سنجش پذير است ( كه همان انجمن فارسي نو مي با شد ) جزء اول اين كلمه در فارسي باستان ريشه ندارد هر چند دو جزء مزبور(hang/hanj)  هجاهاي) (ham/hanبا تبديل  واكهاي) ha  (مادي به ah پهلوي چنان كه در موردHangmatana ( مادي به صورت Ahmadan ( پهلوي ) وan -ham ( ارمني ) در موردhangam/angam ديده مي شود.  لذا هنگ / hangمادي از جمله به  معناي  (( قوم و قبيله و لشگر و سپاه )) باشد، كه دقيقا معادل با  (kara (،  فارسي  باستان  به معناي  (People,Army)  است. و برابر آن در لاتين  populusدر آلمانيBulka-  در انگليسي  Folk  چنان كه (Polk) روسي  به معناي  هنگ  ( يكان سپاهي ) و (( توده سپاهي ))(army )هم قابل مقايسه است

ولي  هنگه hanga به معناي  مجمع و مقيات  است ، و شايد به مفهوم كاروkaru  يا كارkar اكدي به معناي لنگر- گاهharbor ، سرايinn ، ماندگاه  colonyيا (حصار) باشد . به هر حال هگمتهhagmat/ فارسي باستان را لئومان (M.L.Leumann) با شكل Samagmata ودايي تطبيق داده و تهجي آن را از ha[ma]gamata  به صورت  ha[ma]mataبررسي  كرده  است.